Tarayıcıya bir site adı yazıp Enter'a basmak bir saniye sürer. O bir saniyede üç ayrı sistem birlikte çalışır: alan adı (domain), DNS ve hosting. Çoğu zaman üçü aynı firmadan alındığı için tek bir şeymiş gibi görünür. Ama aslında ayrı hizmetlerdir ve aralarındaki farkı bilmek, bir sorun çıktığında nereye bakılacağını gösterir.
Kısaca: Domain sitenin adıdır, hosting sitenin dosyalarının durduğu yerdir, DNS de adı o yere bağlayan sistemdir.
Domain (alan adı) nedir?
İnternete bağlı her sunucunun `192.0.2.10` gibi sayılardan oluşan bir IP adresi vardır. Bilgisayarlar birbirini bu adreslerle bulur. İnsanların bu sayıları ezberlemesi zor olduğu için alan adları kullanılır: `ornek.com` gibi.
Bir alan adı iki parçadan oluşur:
- Ad: Markanın ya da işletmenin adı, örneğin `ornek`.
- Uzantı: `.com`, `.net`, `.com.tr`, `.org` gibi son kısım.
Alan adı satın alınmaz, kiralanır. Genelde 1 ila 10 yıllık sürelerle kayıt yapılır ve süre bitmeden yenilenmesi gerekir. Yenilenmeyen bir alan adı bir süre sonra başkası tarafından alınabilir. Bu yüzden otomatik yenilemeyi açık tutmak ve alan adının işletmenin kendi adına kayıtlı olduğundan emin olmak önemlidir.
DNS nedir?
DNS (Domain Name System), alan adlarını IP adreslerine çeviren sistemdir. Sık kullanılan benzetmeyle internetin telefon rehberidir: Tarayıcı "ornek.com nerede?" diye sorar, DNS de "şu IP adresinde" diye cevap verir. Bu cevap gelmeden tarayıcı hangi sunucuya bağlanacağını bilemez.
Bir alan adının DNS ayarları, kayıtlardan oluşan bir listedir. En sık karşılaşılanlar şunlardır:
- A kaydı: Alan adını doğrudan bir IP adresine bağlar. Sitenin ana adresi genelde bu kayıtla yönlendirilir.
- CNAME kaydı: Bir alt alan adını başka bir adrese yönlendirir. Örneğin `www.ornek.com`'u ya da `blog.ornek.com`'u bir hosting firmasının verdiği adrese bağlamak için kullanılır.
- MX kaydı: O alan adına gelen e-postaların hangi sunucuya gideceğini belirler. Site ile e-posta farklı yerlerde olabilir; MX kaydı silinirse site çalışmaya devam eder ama e-postalar gelmez.
- TXT kaydı: Metin bilgisi tutar. Google Search Console gibi servisler, alan adının size ait olduğunu bu kayıtla doğrular.
- NS kaydı: Alan adının DNS'inin hangi firma tarafından yönetildiğini gösterir.
DNS değişikliği neden hemen görünmez?
Her DNS kaydının bir TTL (Time to Live) süresi vardır. Bu süre boyunca internet sağlayıcıları ve cihazlar eski cevabı hafızada tutar. Bir kayıt değiştirildiğinde yeni adresin her yerde görünmesi bu yüzden birkaç dakika ile birkaç saat arasında sürebilir. Bu bekleme süresinde bazı kullanıcılar eski siteyi, bazıları yenisini görebilir.
Hosting nedir?
Hosting, sitenin dosyalarının (sayfalar, görseller, kodlar, veritabanı) internete sürekli bağlı bir sunucuda barındırılması hizmetidir. Ziyaretçi siteye girdiğinde bu dosyalar o sunucudan gönderilir.
Hosting'in birkaç türü vardır:
- Paylaşımlı hosting: Aynı sunucuyu yüzlerce site paylaşır. En ucuz seçenektir, küçük ve az ziyaret alan siteler için yeterlidir. Ama komşu sitelerden birine yoğun trafik gelirse diğerleri de yavaşlayabilir.
- VPS / VDS: Fiziksel sunucu bölünür ve işlemci ile bellek kaynakları size ayrılır. Daha istikrarlı çalışır, kurumsal siteler için yaygın bir tercihtir.
- Bulut hosting: Site birden fazla sunucuya yayılmış bir altyapıda çalışır. Trafik arttığında kaynak eklenebilir; bir sunucuda sorun olursa diğeri devreye girer.
- Statik site barındırma: Vercel ya da Netlify gibi platformlar, veritabanı gerektirmeyen siteleri dünyanın farklı noktalarındaki sunuculardan dağıtır. Küçük ve orta ölçekli siteler için hızlı ve çoğu zaman ücretsiz bir seçenektir.
Domain ile hosting arasındaki fark
En çok karıştırılan nokta budur. Bir ev benzetmesiyle:
- Domain evin adresidir.
- Hosting evin kendisidir; eşyalar onun içinde durur.
- DNS adres ile evi birbirine bağlayan kayıttır; "bu adres şu binayı gösterir" der.
Domain ve hosting aynı firmadan alınmak zorunda değildir. Alan adı bir firmada kayıtlı olabilir, site başka bir platformda barındırılabilir, e-posta da üçüncü bir servisten gelebilir. Bunları birbirine bağlayan, alan adının DNS ayarlarıdır. Siteyi başka bir hostinge taşımak için alan adını taşımak gerekmez; DNS kayıtlarını yeni adrese yönlendirmek yeterlidir.
Bir tıklamanın yolculuğu
Tarayıcıya bir adres yazıldığında arka planda kabaca şunlar olur:
1. Tarayıcı, alan adının IP adresini daha önce öğrenip öğrenmediğine bakar.
2. Bilmiyorsa DNS sunucularına sorar ve IP adresini öğrenir.
3. O IP adresindeki sunucuya bağlanır. Adres `https` ile başlıyorsa bağlantı şifrelenir.
4. Sunucu sayfanın dosyalarını gönderir.
5. Tarayıcı bu dosyaları birleştirip sayfayı ekrana çizer.
Bütün bu adımlar genelde bir saniyenin altında tamamlanır.
Sorun çıktığında nereye bakılır?
- Site hiç açılmıyor, "sunucu bulunamadı" hatası veriyor: Büyük ihtimalle DNS kaydı eksik ya da yanlış. Ya da alan adının süresi dolmuş.
- Site açılıyor ama çok yavaş: Sorun genelde hosting tarafındadır ya da sitenin kendisi ağırdır.
- Site çalışıyor ama e-postalar gelmiyor: MX kayıtları kontrol edilmeli.
- DNS değiştirildi ama eski site görünüyor: TTL süresinin dolmasını beklemek gerekir. Tarayıcıyı gizli modda açmak ya da farklı bir ağdan denemek de yardımcı olur.