Web sitesi yaptırmadan önce sorulması gereken 7 soru

Amaç, hedef kitle, altyapı, hız, SEO, içerik yönetimi ve bakım: Web sitesi yaptırmadan önce netleştirilmesi gereken 7 soru ve nedenleri.

Bir web sitesi projesi çoğu zaman renk ve logo konuşmasıyla başlar. Oysa sorunların büyük kısmı daha önce sorulmayan sorulardan çıkar: Site yayına girdikten sonra fiyatı kim güncelleyecek? Mobilde neden bu kadar yavaş? Google'da neden hiç görünmüyor?

Bu soruların cevabı proje başlamadan bellidir, yeter ki sorulsun. Bir ajansla da çalışılsa, işletmenin kendi ekibi de yapsa, ilk toplantıda konuşulması gereken yedi konu aşağıda.

Amaç ve kullanıcı

1. Sitenin amacı ne, ziyaretçi ne yapsın?

Güzel görünen bir site tek başına bir şey kazandırmaz. Önce ziyaretçinin sitede ne yapması istendiği belirlenmeli: Ürün satın alması mı, teklif formu doldurması mı, telefonla araması mı, randevu alması mı?

Bu cevap sitenin her detayını etkiler. Bir e-ticaret sitesinde "Sepete ekle" düğmesi her sayfada görünür olmalıdır. Bir danışmanlık firmasında ise iletişim formu kısa ve kolay bulunur olmalıdır. Amaç belirsizse, site her şeyi biraz anlatan ama hiçbir şeyi yaptırmayan bir broşüre dönüşür.

Ajansa sorulacak soru: Ziyaretçinin hedeflenen işlemi yapıp yapmadığı nasıl ölçülecek?

2. Hedef kitle kim, siteye nereden ve nasıl giriyor?

Site, işletme sahibinin zevkine göre değil, müşterinin ihtiyacına göre tasarlanır. Genç kullanıcılara satış yapan bir marka ile kurumsal müşterilere hizmet veren bir mali müşavirlik firmasının dili, görselleri ve sayfa düzeni aynı olamaz.

Kitlenin siteye çoğunlukla telefondan mı yoksa ofisteki bilgisayardan mı girdiğini bilmek de önemlidir. Telefondan gelen bir ziyaretçi uzun metin okumaz, aradığı bilgiye birkaç dokunuşta ulaşmak ister.

Teknik altyapı

3. Site hangi altyapı üzerinde çalışacak?

İki ana seçenek vardır: WordPress gibi hazır bir içerik yönetim sistemi (CMS) ya da işe özel geliştirilmiş bir yazılım.

Standart bir tanıtım sitesi için hazır sistemler hızlı ve yeterlidir. Ama bayi girişi, stok entegrasyonu, özel fiyat hesaplama ya da başka sistemlerle veri alışverişi gerekiyorsa, hazır sistemi eklentilerle zorlamak bir süre sonra yavaşlık ve güvenlik sorunu getirir.

Ajansa sorulacak soru: İki yıl sonra yeni bir özellik eklemek gerektiğinde bu altyapı buna izin verecek mi, ve bunu başka bir geliştirici de yapabilecek mi?

4. Site mobilde ne kadar hızlı açılacak?

Ziyaretçilerin büyük kısmı artık siteye telefondan giriyor. Sitenin telefonda "bozulmadan görünmesi" yetmez; hızlı açılması, düğmelerin parmakla rahat basılması ve yazıların büyütmeden okunması gerekir.

Yavaş açılan bir sayfayı ziyaretçiler beklemeden kapatır. Hız da tasarımdan sonra eklenen bir şey değildir. Görsellerin sıkıştırılması, WebP gibi hafif formatların kullanılması ve sunucu önbelleği baştan planlanmalıdır.

Ajansa sorulacak soru: Teslimden önce Google PageSpeed Insights sonuçları paylaşılacak mı?

5. SEO altyapısı baştan kurulacak mı?

Google'da bulunamayan bir site, adresini bilenler dışında kimseye ulaşmaz. SEO, yayından sonra eklenen bir yama değildir; kodlama sırasında yapılan bir dizi doğru karardır.

Bunlar arasında her sayfada tek ve anlamlı bir H1 başlığı, açıklayıcı sayfa başlıkları ve açıklamaları, görsellerde alternatif metin, okunabilir adresler (örneğin `/hizmetler/web-tasarim`) ve kendiliğinden güncellenen bir site haritası (`sitemap.xml`) vardır. Bunların proje kapsamında olup olmadığı yazılı olarak netleştirilmelidir.

Yayından sonrası

6. İçeriği kim, nasıl güncelleyecek?

Site yayına girdiği gün iş bitmez. Yeni bir hizmet eklemek, fiyat değiştirmek ya da bir duyuru yayınlamak gerektiğinde her seferinde geliştiriciye yazıp beklemek, sitenin kısa sürede eskimesine yol açar.

Teslim edilecek yönetim panelinin Türkçe olup olmadığını, teknik bilgisi olmayan biri tarafından kullanılabilecek kadar sade olup olmadığını önceden görmek gerekir. Mümkünse teslimden önce panelin kısa bir tanıtımı istenmelidir.

7. Bakım, yedekleme ve destek nasıl olacak?

Sunucu sorunları, güvenlik açıkları, eklenti güncellemeleri ya da bağlı çalışan bir servisin değişmesi sitede arızaya yol açabilir. Böyle bir durumda kime ulaşılacağı ve ne kadar sürede dönüş yapılacağı önceden bilinmelidir.

Sözleşmede şunların açıkça yazması gerekir:

- Yedeklerin ne sıklıkla alındığı ve nerede saklandığı
- Güvenlik güncellemelerinin kimin sorumluluğunda olduğu
- Arıza durumunda dönüş süresi
- Alan adının (domain) ve hosting hesabının kimin adına kayıtlı olduğu

Son madde sık atlanır ama en önemlilerinden biridir. Alan adı işletmenin kendi adına kayıtlı olmalıdır; aksi hâlde ajansla yollar ayrıldığında siteyi taşımak zorlaşabilir.

Kısa kontrol listesi

Teklif almadan önce bu yedi sorunun cevabı en az bir cümleyle yazılı olmalı:

- Ziyaretçi sitede ne yapacak?
- Hedef kitle kim ve çoğunlukla hangi cihazdan giriyor?
- Hazır sistem mi, özel yazılım mı?
- Mobil hız nasıl ölçülecek?
- SEO hangi adımlarla kurulacak?
- İçeriği kim güncelleyecek?
- Bakım ve destek kimde, alan adı kimin adına?

Bu cevaplar netleştiğinde gelen teklifleri karşılaştırmak da kolaylaşır; çünkü hangi teklifin neyi kapsadığı, neyi dışarıda bıraktığı açıkça görünür.