Bir kurumsal sitenin ilk günlerde hızlı açılıp birkaç yıl içinde ağırlaşması çok yaygındır. Yeni sayfalar eklenir, eklentiler kurulur, ana sayfaya bir video konur ve bir gün site telefonda açılmak için birkaç saniye bekletmeye başlar.
Ziyaretçi bu beklemeyi çoğu zaman tolere etmez; sayfayı kapatıp arama sonuçlarındaki bir sonraki siteye geçer. Google da sayfa deneyimini sıralamada dikkate alır. Hız tek başına bir siteyi birinci sıraya taşımaz, ama yavaşlık iyi içeriğin bile önünü kesebilir.
Önce sitenin ne kadar yavaş olduğunu ölçmek, sonra en çok zaman kaybettiren yerden başlamak gerekir.
Site hızı nasıl ölçülür?
En kolay yol Google'ın ücretsiz aracı PageSpeed Insights'tır. Sitenin adresini yazınca hem mobil hem masaüstü için bir puan ve iyileştirme önerileri verir. Puandan çok, Google'ın "Core Web Vitals" adını verdiği üç ölçüme bakmak daha anlamlıdır:
- LCP (Largest Contentful Paint): Sayfadaki en büyük içeriğin, genelde ana görselin ya da başlığın, ekrana gelme süresi. 2,5 saniyenin altı iyi kabul edilir.
- INP (Interaction to Next Paint): Bir düğmeye basıldığında sayfanın tepki verme süresi. 200 milisaniyenin altı iyidir.
- CLS (Cumulative Layout Shift): Sayfa yüklenirken öğelerin yer değiştirmesi. Okurken yazının aşağı kayması bunun tipik örneğidir. 0,1'in altı iyidir.
Ölçümü mutlaka mobil için yapmak gerekir; çünkü ziyaretçilerin çoğu telefondan gelir ve sorunlar orada daha belirgindir.
1. Büyük ve sıkıştırılmamış görseller
Yavaşlığın en sık sebebi budur. Fotoğraf makinesinden ya da stok görsel sitesinden indirilen 5–10 MB'lık bir fotoğraf, olduğu gibi siteye yüklendiğinde sayfanın açılmasını tek başına saniyelerce geciktirebilir.
Çözüm:
- Görselleri gösterileceği boyuta göre küçültün. 800 piksel genişliğinde bir alana 4000 piksellik görsel yüklemeye gerek yoktur.
- JPEG ve PNG yerine WebP ya da AVIF formatını kullanın. Aynı görüntü kalitesinde dosya boyutu genelde belirgin şekilde küçülür.
- Sayfanın altında kalan görsellere tembel yükleme (lazy load) ekleyin; böylece ziyaretçi o kısma gelene kadar indirilmezler. Ana görsele ise eklemeyin, o hemen yüklenmelidir.
- Her görsele genişlik ve yükseklik değeri verin. Bu, yüklenirken sayfanın kaymasını önler.
2. Zayıf hosting ve uzaktaki sunucu
Ucuz paylaşımlı hosting paketlerinde aynı sunucuyu yüzlerce site paylaşır. Komşu sitelerden birine yoğun trafik geldiğinde sizin siteniz de yavaşlar. Sunucunun ziyaretçilerden çok uzakta olması da her istekte gecikme yaratır.
Çözüm:
- Trafiği kaldıramayan bir paylaşımlı paketten, kaynakları ayrılmış bir VPS'e ya da bulut sunucuya geçin.
- Ziyaretçiler farklı şehir ya da ülkelerden geliyorsa bir içerik dağıtım ağı (CDN) kullanın. CDN, sitenin dosyalarını dünyanın farklı noktalarındaki sunucularda tutar ve her ziyaretçiye en yakın olandan gönderir. Cloudflare gibi servislerin ücretsiz paketleri çoğu kurumsal site için yeterlidir.
3. Gereksiz eklentiler ve şişkin kod
WordPress gibi hazır sistemlerde her yeni ihtiyaç için bir eklenti kurmak çok kolaydır: iletişim formu, slayt, WhatsApp düğmesi, SEO aracı. Her eklenti sayfaya kendi dosyalarını ekler. Bir süre sonra ziyaretçinin tarayıcısı, sayfada hiç kullanılmayan onlarca dosyayı indirmek zorunda kalır.
Çözüm:
- Kullanılmayan eklentileri ve temaları devre dışı bırakmakla yetinmeyin, tamamen silin.
- Aynı işi yapan iki eklenti varsa birini kaldırın.
- CSS ve JavaScript dosyalarını küçültün (minify). Bu işlem boşlukları ve açıklamaları silerek dosya boyutunu azaltır.
- Sorun eklentilerle çözülemeyecek kadar büyümüşse, temayı sadeleştirmek ya da yalnızca ihtiyaç duyulan özellikleri içeren yeni bir yapıya geçmek düşünülebilir.
4. Önbellek kullanılmaması
Önbellek olmayan bir sitede sunucu, her ziyaretçi için aynı sayfayı veritabanından baştan oluşturur. Aynı sayfayı bin kişi açtığında bu işlem bin kez tekrarlanır.
Çözüm:
- Sunucu tarafında sayfa önbelleği kurun. Sayfa bir kez oluşturulur, sonraki ziyaretçilere hazır hâli gönderilir.
- Tarayıcı önbelleğini açın. Logo, yazı tipi ve stil dosyaları gibi değişmeyen dosyalar ziyaretçinin cihazında saklanır, sonraki sayfa geçişlerinde yeniden indirilmez.
5. Dış scriptler ve ağır yazı tipleri
Analiz araçları, reklam etiketleri, canlı destek pencereleri, sosyal medya eklentileri ve harita bileşenleri başka sunuculardan yüklenir. Her biri sayfanın açılmasını biraz daha geciktirir. Çok sayıda yazı tipi ya da her yazı tipinin gereksiz kalınlıkları da benzer bir yük getirir.
Çözüm:
- Sitede gerçekten kullanılan scriptleri listeleyin, gerisini kaldırın.
- Kalan scriptleri `async` ya da `defer` ile yükleyin; böylece sayfanın görünmesini engellemezler.
- Yazı tiplerini sınırlı tutun: bir ya da iki aile, yalnızca kullanılan kalınlıklar. Dosyaları WOFF2 formatında, mümkünse kendi sunucunuzdan sunun.
Nereden başlamalı?
Her şeyi aynı anda değiştirmek gerekmez. Çoğu sitede şu sıra en hızlı sonucu verir:
1. PageSpeed Insights ile mobil ölçüm yapın ve sonucu not edin.
2. Görselleri küçültüp WebP'ye çevirin.
3. Kullanılmayan eklentileri ve scriptleri kaldırın.
4. Önbelleği açın.
5. Tekrar ölçün ve farkı karşılaştırın.
Bu adımlardan sonra hâlâ yavaşlık varsa sorun büyük ihtimalle hosting ya da sitenin altyapısıdır; o noktada sunucu değişikliği ya da yapısal bir yenileme gündeme gelir.